Site Çalışanlarında İş Sağlığı ve Güvenliği: Yönetim Neyi, Nasıl Yapmalı?

Apartmanınızda bir kapıcı, sitenizde temizlik, bahçe, teknik bakım ya da güvenlik görevlisi çalışıyorsa yönetim olarak yalnızca maaş ve sigorta işlerinden değil, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yükümlülüklerinden de sorumlusunuz. Islak merdivende kayma, kazan dairesinde ya da çatıda çalışma, elektrik panosuna müdahale gibi işler küçük bir binada bile risk taşır. Bir kaza olduğunda ilk sorulacak soru, bu risklerin önceden değerlendirilip değerlendirilmediğidir.

Bu yazıda 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun apartman ve siteler için ne öngördüğünü, "işveren kim" sorusunda mevzuatın söylediklerini ve tek kapıcısı olan bir apartmanın bile atması gereken adımları anlatıyoruz.

Apartman ve site bu Kanunun kapsamında mı?

6331 sayılı Kanun kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır (m.2/1). Kapsam dışında kalanlar Kanunda tek tek sayılmıştır; ev hizmetleri ile çalışan istihdam etmeden kendi adına üretim yapanlar bunlar arasındadır (m.2/2).

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da resmî sıkça sorulan sorular sayfasında, 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya işveren vekilinin İSG hizmetini kendisinin yürütebileceğini anlatırken örnekler arasında apartmanları da sayar. Yani çalışanı olan bir apartman ya da site, Bakanlığın değerlendirmesinde bir işyeridir.

İşyerinin tehlike sınıfı, orada yapılan asıl işe göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ndeki listeden belirlenir (6331 m.9/2; Tebliğ m.2). Listede örneğin "bir ücret veya sözleşmeye dayalı olarak yapılan apartman yöneticiliği" (68.32.04) ve "binaların genel temizliği" (81.21.01) az tehlikeli; "tesis bünyesindeki kombine destek hizmetleri" (81.10.01) ve "özel güvenlik faaliyetleri" (80.01.01) tehlikeli sınıftadır. Sitenizin kayıtlı faaliyet kodunu ve buna bağlı tehlike sınıfını mali müşavirinizle kontrol edin; yükümlülüklerin bir kısmı bu sınıfa göre değişir.

İşveren kim: kat malikleri mi, yönetici mi?

Kanun işvereni "çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar" olarak tanımlar (m.3/1-ğ). İşveren adına hareket eden ve işin yönetiminde görev alan işveren vekilleri de Kanunun uygulanmasında işveren sayılır (m.3/2).

Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) ise kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçilerin sözleşmelerinin "kat malikleri kurulunca veya bu kurulca yetki verilen yönetici tarafından" feshedilmesinden söz eder (KMK Ek m.2). Bu çalışanların giderleri de aksi kararlaştırılmadıkça kat maliklerince eşit olarak paylaşılır (KMK m.20/1-a); ayrıntı için kapıcı ve güvenlik giderleri yazımıza bakabilirsiniz.

Mevzuat "apartmanın işvereni şudur" diye tek bir cümle kurmaz. Bu hükümler birlikte okunduğunda iş ilişkisinin kat malikleri kurulu ve onun yetkilendirdiği yönetici üzerinden yürüdüğü görülür; Bakanlığın sayfası da apartmanlarda "işveren veya işveren vekili"nden söz eder. Bir kaza sonrasında sorumluluğun kime, hangi ölçüde düşeceği yönetim planına, kurul kararlarına ve sözleşmelere göre değerlendirilir; bu noktada bir iş hukukçusundan görüş alın.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi zorunlu mu?

İşveren, İSG hizmetleri için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir; çalışanları arasında uygun kişi yoksa bu hizmeti ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) ya da çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER) alabilir (m.6/1-a). 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlarsa işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler dışındaki hizmetleri kendisi yürütebilir (aynı bent).

Küçük az tehlikeli işyerleri için bu yükümlülüğün başlangıcı yıllarca ertelendi; son tarih 31/12/2024 idi (m.38/1-a-1). Bakanlığın açıklamasına göre bu tarih geçtiği ve yeni bir erteleme yapılmadığı için uzman ve hekim görevlendirme zorunluluğu bu işyerleri için de yürürlüğe girdi. Anayasa Mahkemesi de son ertelemeyi 22/7/2025 tarihli, E.2024/54, K.2025/163 sayılı kararıyla iptal etti (Resmî Gazete 9/12/2025, sayı 33102).

Bakanlığın sayfasına göre küçük bir apartmanın seçenekleri şunlardır:

• gerekli belgeye sahip işverenin hizmeti kendisinin üstlenmesi,
• çalışanlar arasından belgeli bir uzman veya hekim görevlendirilmesi,
• OSGB ya da ÇASMER'den hizmet alınması,
• işveren veya işveren vekilinin Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayarak hizmeti kendisinin yürütmesi; bu durumda görevlendirme İSG-KATİP üzerinden yapılır ve sertifika yalnız bir işyerinde kullanılabilir.

Son seçenekte sağlık muayeneleri yine dışarıdan alınır: 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri sağlık raporlarını ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alabilir (m.15/3). Birden çok siteyi yöneten profesyonel bir yöneticinin, sertifikanın tek işyeriyle sınırlı olduğunu hesaba katması gerekir.

Her sitede yapılması gereken temel işler

Uzman ve hekim konusu hangi yolla çözülürse çözülsün, aşağıdaki yükümlülükler doğrudan işverene aittir:

1. Risk değerlendirmesi: İşveren risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır (m.4/1-c, m.10/1). Değerlendirme; işveren veya işveren vekilinin, uzman ve hekimin, çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının yer aldığı bir ekiple yapılır (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.6). Az tehlikeli işyerlerinde en geç altı, tehlikeli işyerlerinde dört yılda bir; iş kazası, ramak kala olay ya da binada değişiklik gibi durumlarda daha erken yenilenir (m.12).
2. Tehlikeli yerler: Yeterli bilgi ve talimat verilmeyen çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için tedbir alın (m.4/1-d). Asansör makine dairesi, elektrik panoları ve kazan dairesi bu açıdan ele alınmalıdır.
3. Sağlık gözetimi: Çalışanların işe girişte, iş değişikliğinde ve belirlenen aralıklarla sağlık muayenesinden geçmesini sağlayın (m.15/1). Bu maliyet çalışana yansıtılamaz (m.15/4).
4. Eğitim ve bilgilendirme: Eğitim işe başlamadan önce, iş veya ekipman değişikliğinde verilir ve düzenli aralıklarla tekrarlanır; süresi çalışma süresinden sayılır, maliyeti çalışana yansıtılamaz (m.17/1, m.17/7). Çalışanlar riskler, korunma tedbirleri ve acil durum görevlileri hakkında bilgilendirilir (m.16).
5. Koruyucu donanım: Risk değerlendirmesine göre gereken koruyucu donanımı belirleyin (m.10/2); İSG tedbirlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz (m.4/4).
6. Acil durumlar: Acil durum planını hazırlayın; yangınla mücadele, ilk yardım ve tahliye için yeterli sayıda eğitimli kişi görevlendirin (m.11). Binanın yangın tarafı için yangın güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
7. Kaza bildirimi: Bütün iş kazalarının kaydını tutun (m.14/1-a) ve iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirin (m.14/2-a).

Temizlik veya güvenliği bir şirketten alıyorsanız

Bir hizmet şirketinin çalışanları o şirketin çalışanlarıdır. Ancak sitede kendi çalışanlarınız da varsa, aynı çalışma alanını paylaşan işverenler İSG önlemlerinde iş birliği yapar, mesleki riskleri koordinasyon içinde önler ve birbirlerini bu riskler konusunda bilgilendirir (m.23/1). İSG hizmetini dışarıdaki uzman kişi ve kuruluşlardan almanız da işveren olarak sorumluluğunuzu ortadan kaldırmaz (m.4/2).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuatın güncel hâlini ve somut durumunuzu bir hukukçuyla teyit edin.